De vuurzee die het leven van Niki Lauda tekende - terugblik

Er zijn momenten in de Formule 1-geschiedenis die voor altijd in het geheugen van menig fan gegrift zullen zijn. Dat kunnen beslissingen in de wereldtitel zijn, zoals de inhaalactie van Max Verstappen op Lewis Hamilton in de laatste race van 2021, of diezelfde Hamilton die Timo Glock voorbij ging in de laatste bocht van het seizoen 2008 om de wereldtitel voor de neus van Felipe Massa weg te grijpen.

Maar er zijn helaas ook meer dan genoeg van die momenten die herinnerd worden om minder positieve redenen, zeker in de eerste dertig jaar van het F1-wereldkampioenschap, toen het niet de vraag was of er een dodelijk ongeval zou gebeuren, maar wanneer. Sommige circuits hadden destijds een reputatie opgebouwd om de verkeerde redenen. De Nürburgring Nordschleife was er één van.

De Nordschleife was in 1976 al niet meer geschikt voor de moderne Formule 1. Het circuit was 22,8 kilometer lang en had veel snelle bochten, grote hoogteverschillen, blinde hellingen en bijna geen uitloopzones. Het was daardoor heel moeilijk om het goed te beveiligen. Marshals en hulpdiensten konden simpelweg niet overal snel ter plaatse zijn. Niki Lauda wist dat in 1976, als voorzitter van de rijdersvakbond, maar al te goed.

1 Augustus 1976

Het was 1 augustus 1976, de dag van de Grand Prix van Duitsland, op diezelfde Nordschleife. Het weer was die dag precies zo verraderlijk als de Nordschleife zelf. Kort voor de start had het geregend, maar niet overal op het circuit. Sommige stukken waren nat, andere waren alweer droog. Door de enorme lengte van de baan kon het weer op het ene deel heel anders zijn dan op het andere. 

Lauda zag de combinatie van het altijd bestaande gevaar op de baan, wat in combinatie met de weersomstandigheden vragen was om een tragedie. Op de ochtend van de race riep Lauda daarom de coureurs bij elkaar. Hij stelde voor om de race niet te rijden. Een discussie tussen de coureurs volgde. 

Het feit dat Lauda de WK-leider was en het afgelasten van de race in zijn voordeel zou zijn, in combinatie met het feit dat niet al zijn collega's gecharmeerd van hem waren, zorgde ervoor dat een meerderheid van de coureurs ervoor koos dat de race door moest gaan. Lauda legde zich bij die beslissing neer en nam plaats op de tweede startplek, naast rivaal James Hunt.

Het ongeluk

Bijna alle coureurs begonnen de race op regenbanden. Al na de eerste ronde werd duidelijk dat de baan snel opdroogde. Vrijwel het hele veld kwam binnen om te wisselen naar slicks. Ook Lauda deed dat. Met koude droge banden, op een baan die op sommige plekken nog vochtig was, ging hij weer de Nordschleife op.

In de tweede ronde ging het mis. Bij een snelle linkerbocht, vlak voor Bergwerk, verloor Lauda plotseling de controle over zijn Ferrari 312T2. De meest genoemde oorzaak is een probleem met de achterwielophanging, maar helemaal zeker is dat nooit geworden. Koude banden op een deels natte baan speelden waarschijnlijk ook een rol. De auto schoot naar rechts, raakte een rotswand, stuiterde terug de baan op en vloog in brand.

Levensbedreigende verwondingen

Lauda's helm werd bij de klap van zijn hoofd gerukt. De brandstoftank werd opengereten, waardoor zijn Ferrari, midden op de baan, in brand vloog. Andere coureurs vlak achter hem, onder wie Brett Lunger en Harald Ertl, konden niet meer uitwijken en raakten het brandende wrak. Guy Edwards wist de auto te ontwijken en stopte om te helpen.

Lauda zat bijna een minuut vast in de brandende auto. De hitte was enorm. De man die uiteindelijk het verschil maakte, was Arturo Merzario. De Italiaan stopte meteen toen hij het ongeluk zag, rende naar de Ferrari, klom op de auto, maakte Lauda's gordels los en trok hem uit het vuur. Daarbij liep Merzario brandwonden aan zijn handen op.

Lauda was zwaargewond. Hij had ernstige brandwonden aan zijn gezicht en hoofd. Een groot deel van zijn rechteroor was weg, net als zijn wenkbrauwen en wimpers. Ook zijn oogleden waren zwaar beschadigd. Het grootste gevaar zat echter in zijn longen. Lauda had giftige en hete gassen ingeademd. In het ziekenhuis was zijn toestand zo kritiek dat artsen niet zeker wisten of hij het zou overleven.

De race werd later voortgezet. James Hunt won, voor Jody Scheckter en Jochen Mass.

Herrijzenis

Lauda miste twee races: Oostenrijk en Nederland. Daarna gebeurde iets wat bijna niemand voor mogelijk hield. Op 12 september 1976, slechts 42 dagen na het ongeluk, stond hij alweer aan de start. In Monza stapte hij opnieuw in zijn Ferrari.

Hij was nog duidelijk gewond en droeg verband om zijn hoofd. Later gaf Lauda toe dat hij bij zijn terugkeer doodsbang was. Toch wilde hij dat niet laten merken aan zijn tegenstanders.

Dat hij toch reed, ondanks die angst, zegt misschien wel alles over zijn karakter. Lauda werd vierde in Monza, pakte punten en was terug in de strijd om de wereldtitel met Hunt. Die strijd zou pas in de laatste race van het seizoen worden beslist.

De nalatenschap

Voor veel jongere fans is vooral de film Rush uit 2013 de reden dat ze meer over de crash van Lauda leerden kennen. De film richtte zich op de rivaliteit tussen Lauda en Hunt in 1976. De crashscène werd gefilmd op dezelfde plek op de Nordschleife waar het ongeluk echt gebeurde. Ook werden auto's gebruikt die pasten bij die periode. 

De film nam op sommige punten een loopje met de werkelijkheid. De stemming onder de coureurs werd extra dramatisch gemaakt, de rol van Merzario als redder kreeg minder aandacht en de strijd tussen Hunt en Lauda werd scherper neergezet dan die in het echt was. Hunt en Lauda waren niet alleen rivalen, maar ook vrienden.

Toch bleef de kern van het verhaal overeind. Lauda vond zelf ook dat de film de gebeurtenissen goed weergaf. Vooral de ziekenhuisscènes maakten diepe indruk op hem, omdat hij toen pas echt zag wat artsen hadden moeten doen om hem in leven te houden.

Het ware verhaal van 1976 schuilt niet in de crash zelf, maar in de transformatie die volgde. Die dag op de Nürburgring werd Lauda niet het lijdend voorwerp van een tragedie, maar de architect van een van de grootste sportieve herrijzenissen ooit. Met zijn kenmerkende, bijna ijzige pragmatisme keek hij niet naar wat hij verloren had, maar naar wat er nog mogelijk was.

Lauda liet de wereld zien dat echte strijdkracht niet zit in het ontkennen van je kwetsbaarheid, maar in de weigering je erdoor te laten verlammen. Hij droeg zijn littekens niet als een teken van wat hij had geleden, maar als een pantser van wat hij had overwonnen, op zijn eigen, onnavolgbare voorwaarden. En daar zal de Formule 1 en zijn fans hem voor altijd om herinneren, ook 50 jaar na zijn levensbedreigende crash en ook tot lang na zijn dood in 2019.