F1-coureur met 280 km/u uit auto geslingerd in horrorcrash - Terugblik

Vandaag precies 36 jaar geleden, op 28 september 1990, veranderde het leven van Martin Donnelly voorgoed. De Noord-Ierse coureur van Team Lotus gold destijds als een van de grootste beloftes op de grid, met een indrukwekkend palmares in de opstapklassen als bewijs.

Donnelly bouwde zijn reputatie op met een zege in de prestigieuze Grand Prix van Macau in 1987 en sterke resultaten in de Formula 3000. Toen hij in 1989 onverwacht mocht invallen bij Arrows tijdens de Franse Grand Prix, kwalificeerde hij zich moeiteloos sneller dan zijn ervaren teamgenoot Eddie Cheever. Het talent was duidelijk zichtbaar en Donnelly had al een nieuw meerjarig contract getekend voor het seizoen daarna.

Alles leek richting een mooie toekomst in de koningsklasse te wijzen, tot een noodlottige vrijdag in Jerez.

Op de rand van de dood

Tijdens de kwalificatie voor de Grand Prix van Spanje faalde de voorwielophanging van zijn Lotus-Lamborghini 102. Een losgeraakte tuimelaar, ook wel bell-crank genoemd, bezweek in een snelle bocht. Donnelly verloor daardoor alle controle over het stuur. De onderkant van de auto schraapte over het asfalt en de bolide schoot met ongeveer 280 kilometer per uur rechtdoor de vangrail in.

De klap was zo hard dat het koolstofvezel chassis volledig doormidden brak en de monocoque openscheurde. Donnelly werd samen met zijn stoel uit het wrak geslingerd en kwam los op de baan terecht. Marshals hoefden hem niet uit het wrak te bevrijden, want er restte simpelweg geen wrak meer om hem uit te bevrijden.

FIA-arts Sid Watkins was als een van de eersten ter plekke en maakte direct de geblokkeerde luchtwegen van de bewusteloze Donnelly vrij om verstikking te voorkomen. De Brit liep zwaar hersen- en longletsel op, plus meerdere ernstige breuken aan beide benen en zijn sleutelbeen.

In het ziekenhuis werd hij in een kunstmatige coma gehouden vanwege orgaanfalen en onderging hij meerdere complexe operaties aan zijn benen. Artsen vreesden op enig moment zelfs voor amputatie.

Inspiratie voor F1-film

Het herstel kostte jaren, met langdurige revalidatie en blijvende schade aan zijn benen. De schade aan de zenuwen in zijn benen maakte het fysiek onmogelijk om de zware pedaaldruk in een Formule 1-bolide nog te verdragen. Een terugkeer op het hoogste niveau bleek daarmee uitgesloten.

Donnelly bleef de sport wel trouw, als coureurscoach, eigenaar van een juniorenteam en FIA-racecommissaris. Incidenteel keerde hij terug achter het stuur, onder meer in Lotus-merkencups en in 2015 zelfs nog eenmaal in het British Touring Car Championship. De crash zelf leidde tot strengere crashtests en zwaardere structurele eisen aan de monocoque van het F1-chassis, een erfenis die vandaag de dag nog altijd doorwerkt in elke bolide op de grid.

De crash bleef daarnaast niet beperkt tot de geschiedenisboeken: het ongeluk vormde de directe blauwdruk voor het achtergrondverhaal van hoofdpersonage Sonny Hayes in de speelfilm F1.

Daarin wordt het moment visueel gereconstrueerd, compleet met een nagebouwde gele Lotus 102 en overalls met Donnelly's toenmalige sponsorlogo's. Producent Lewis Hamilton en de filmmakers namen vooraf contact op met Donnelly om zijn toestemming te krijgen en hem bij de scène te betrekken.